برآورد روند ژنتیکی و محیطی برخی صفات رشد در گوسفندکردی

مقدار پیشرفت ژنتیکی حاصل شده از یک برنامه اصلاح نژادی نشانگری از کارامدی آن در بهبود سطح ژنتیکی جامعه در مورد خصوصیات مورد بررسی می باشد. از جمله مهمترین روش های ارزیابی کارایی طرح های اصلاح نژادی تعیین روند ژنتیکی صفات است که مقایسه مدیریت های اصلاح نژادی مختلف را امکان پذیر کرده و زمینه را برای تصمیم گیری های آینده امکان پذیر می کند. ارزیابی ژنتیکی صحیح مستلزم برآورد صحیح و نااریب پارامترهای ژنتیکی با استفاده مدلهای آماری مناسب می باشد. وزن بدن یک دام در سنین مختلف رشدش به طور مناسب نشان می دهد. صفات مربوط به وزن بدن از جمله صفات مهم در در برنامه های اصلاح نژادی گوسفند می باشند. پژوهش های متعدد نشان داده اند که اثرات مادری بر بروز صفات رشد در گوسفند تاثیر زیادی دارند. از اطلاعات حاصل از 3337 بره نژاد کردی که در طی سالهای 1372 تا 1382 در ایستگاه اصلاح نژاد گوسفند کردی شیروان جمع آوری شده بود برای برآورد روند ژنتیکی و محیطی برخی صفات رشد شامل وزن تولد،  شیرگیری، شش ماهگی و نه ماهگی  استفاده شد. پارامترهای ژنتیکی مورد نیاز برای برآورد ارزش های اصلاحی جهت محاسبه روند ژنتیکی هر صفت با استفاده از  روش حداکثر درستنمایی محدود شده بی نیاز از مشتق گیری و بر اساس مدل دام تک صفتی برآورد شدند. به این منظور با افزودن و حذف اثر عوامل مادری، شامل عوامل ژنتیکی مادری و محیط دائم مادری به اثرات ژنتیکی مستقیم  به کمک نرم افزار DFREML شش مدل دام مختلف برای هر صفت آنالیز شد. برای یافتن مدل مناسب آنالیز برای هر صفت آزمون نسبت درستنمایی در سطح آماری 5 درصد انجام شد و در نهایت ارزشهای اصلاحی برای هر صفت بر اساس بهترین مدل برآورد شدند. برای وزن تولد مدل دارای اثرات ژنتیکی مستقیم دام و اثرات ژنتیکی مادری همراه با کواریانس بین آنها، برای وزن های شیرگیری و شش ماهگی مدل دارای اثرات ژنتیکی مستقیم و اثرات محیط دائم مادری و برای وزن نه ماهگی مدلی که فقط اثرات ژنتیکی مستقیم را داشت بهترین مدل تشخیص داده شدند. روند ژنتیکی از تابعیت میانگین ارزش اصلاحی روی سال برآورد گردیدند روند ژنتیکی مستقیم وزن تولد، شیرگیری، شش ماهگی و نه ماهگی به ترتیب 87/1 ±80/0- ،97/16±90/72 ، 20/21 ±63/59 و 21/28 ±52/136  گرم در سال و روند ژنتیکی مادری وزن تولد به ترتیب 22/2±90/ 4 گرم در سال برآورد گردید. روند محیطی وزنهای تولد، شیرگیری، شش ماهگی و نه ماهگی به ترتیب 84/2±97/2-، 87/ 0±40/3-، 10/ 89.±15/150- و 30/11 ±20/3- گرم در سال برآورد شدند. تاثیر سوء عوامل محیطی، استفاده از قوچ هایی با ارزش اصلاحی پایین و عدم توجه به کنترل شده بودن جفت گیری ها از جمله دلایل عمده پایین بودن روند ژنتیکی صفات مورد بررسی می باشند. در کل نتایج حاصل نشان می دهند که محیط تاثیرسوء بر بروز پتانسیل ژنتیکی گوسفندان کردی گذاشته است از این رو باید تلاش کرد تا با بهبود شرایط محیطی روند ژنتیکی و محیطی را در راستای بهبود فنوتیپ دام همسو کرد.   

اطلاعات مورد استفاده در اين پژوهش در طي سالهاي 1375 تا 1381 در ايستگاه دامپروري مجتمع رامين اهواز جمع آوري شده است. براي برآورد پارامترهاي ژنتيكي و اجزاي واريانس با استفاده از روش حداکثر درستنمايی محدودشده بی نياز از مشتق گيری(DFREML ) و برازش 6 مدل دام مختلف با افزودن و حذف اثرات ژنتيکی افزايشی و محيطی دائمی مادری برآورد شدند. مناسب ترين مدل تجزيه براي هر صفت با استفاده از آزمون نسبت درستنمايي تعيين شد. وراثت پذيري مستقيم و مادري براي صفات وزن تولد، وزن شيرگيري و افزايش وزن روزانه از تولد تا شيرگيري به ترتيب (1 /0 و 09/0)، ( 16 /0 و 05 /0) و        ( 12/0 و 04/0) برآورد گرديد. وراثت پذيري مستقيم نسبت کليبر از تولد تا شيرگيري 48/0 برآورد گرديد. نسبت واريانس محيطي دائمي مادري به واريانس فنوتيپي براي صفات وزن تولد، وزن شيرگيري، افزايش وزن روزانه از تولد تا شيرگيري به ترتيب 09/0، 07/0 و 09/0 بدست آمد. براي برآورد همبستگي هاي مختلف بين صفات از آناليز دو صفتي استفاده شد.  همبستگي ژنتيكي بين وزن تولد- شيرگيري، تولد- افزايش وزن روزانه، تولد- نسبت کليبر، شيرگيري- افزايش وزن روزانه، شيرگيري- نسبت کليبر و افزايش وزن روزانه- نسبت کليبر به ترتيب 41/0 ، 57/0، 18/0، 97/0، 43/0 و 92/0 برآورد شد. همبستگي فنوتيپي بين صفات فوق به ترتيب 35/0، 17/0، 1/0-، 94/0، 21/0 و 85/0  برآورد گرديد.